پژوهشگران نظامی چین هشدار دادهاند که شبکه جهانی کابلهای اینترنت زیر دریا، بیش از گذشته در برابر حملات پهپادهای زیردریایی ارزانقیمت آسیبپذیر شده است. این پژوهشگران معتقدند پیشرفت سریع وسایل نقلیه زیرآبی بدون سرنشین، موسوم به UUV، در حال تغییر معادلات جنگ زیرسطحی است.
آنها اخیراً در روزنامه Science and Technology Daily نوشتهاند که فناوریهای جدید، انجام عملیات نظامی در زیر آب را آسانتر کردهاند. به گفته آنها، بستر دریا میتواند به یک میدان نبرد استراتژیک جدید تبدیل شود.
این هشدار در شرایطی مطرح شده است که کشورهای مختلف به دلیل افزایش رقابتهای ژئوپلیتیکی، سرمایهگذاری بیشتری روی نظارت زیرآبی و حفاظت از زیرساختهای حیاتی انجام میدهند. پژوهشگران چینی میگویند پیشرفت فناوریهای خودران باعث شده کنترل بستر دریا که در گذشته بسیار دشوار و پرهزینه بود، به یکی از حوزههای مهم نظامی تبدیل شود.
پهپادهای زیردریایی ارزان، برنامهریزی نظامی را تغییر میدهند
شی گوانگلی و شی هایمینگ، پژوهشگران دانشگاه دفاع ملی چین، اعلام کردهاند که کاهش هزینه سامانههای خودران زیرآبی در حال تغییر نحوه فعالیت کشورها در زیر دریا است. آنها در مقاله خود نوشتهاند که «مانع ورود به جنگ زیرسطحی در حال کاهش است». این دو پژوهشگر، پیمان آوکوس میان استرالیا، بریتانیا و آمریکا را یکی از عوامل مهم در سرعت گرفتن این تغییرات دانستهاند.
در گذشته، عملیات زیرآبی عمدتاً به زیردریاییهای سرنشیندار وابسته بود. ساخت و استفاده از این زیردریاییها هزینه زیادی داشت و خطرات قابلتوجهی برای نیروهای نظامی ایجاد میکرد. همین موضوع باعث میشد کشورهای کوچک و متوسط نتوانند بهراحتی وارد فعالیتهای نظامی زیرآبی شوند.
اما شرایط اکنون در حال تغییر است. پژوهشگران چینی میگویند وسایل نقلیه زیرآبی بدون سرنشین کوچک و متوسط، هزینه کمتری دارند و میتوانند در تعداد زیادی مورد استفاده قرار گیرند. از سوی دیگر، استفاده از این سامانهها خطرات مربوط به حضور نیروهای انسانی را کاهش میدهد.
این ویژگیها میتواند به کشورهای بیشتری اجازه دهد برای کنترل زیرساختهای مهم موجود در بستر دریا رقابت کنند. در چنین شرایطی، حفاظت از کابلهای زیردریایی به یکی از موضوعات مهم امنیتی تبدیل میشود.
ارتباطات جهانی به شبکهای آسیبپذیر از کابلها وابسته است
پژوهشگران چینی تأکید کردهاند که کابلهای زیردریایی حدود ۹۹ درصد دادههای میان قارهها را منتقل میکنند. به همین دلیل، این کابلها نقش بسیار مهمی در خدمات اینترنتی و همچنین تراکنشهای مالی بینالمللی دارند.
این موضوع اهمیت ویژهای برای اینترنت جهان دارد. بخش بزرگی از ارتباطات دیجیتال میان کشورها به کابلهایی وابسته است که در کف اقیانوسها قرار گرفتهاند. پژوهشگران تخمین زدهاند که این کابلها هر روز از حدود ۱۰ تریلیون دلار فعالیت مالی فرامرزی پشتیبانی میکنند.
در سراسر جهان، حدود ۱.۰۶ میلیون مایل، معادل ۱.۷ میلیون کیلومتر، کابل فیبر نوری در زیر اقیانوسها قرار دارد و قارهها را به یکدیگر متصل میکند. با این حال، این شبکه عظیم کاملاً بدون مشکل نیست. هر سال حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ مورد خرابی کابلهای زیردریایی گزارش میشود.
این اختلالها میتوانند پیامدهای گستردهای داشته باشند. آسیب به کابلها ممکن است موجب اختلال در ارتباطات اینترنتی، انتقال دادهها و برخی خدمات مالی بینالمللی شود. مقاله پژوهشگران چینی به چند رویداد اخیر نیز اشاره کرده است. از جمله این موارد میتوان به خرابکاری در خطوط لوله گاز طبیعی نورد استریم در سال ۲۰۲۲ و اختلالات اینترنتی پس از آسیب دیدن کابلهای زیردریایی در دریای سرخ اشاره کرد.
با این حال، همه آسیبهای واردشده به کابلهای زیردریایی ناشی از حملات عمدی نیستند.
کمیته حفاظت از کابلهای زیردریایی مستقر در بریتانیا اعلام کرده است که آسیبهای تصادفی همچنان اصلیترین عامل خرابی کابلهای زیردریایی محسوب میشوند. این کمیته همچنین اعلام کرده است که تاکنون مورد تأییدشدهای از خرابکاری دولتی علیه کابلهای زیردریایی از زمان جنگ جهانی دوم وجود نداشته است. بنابراین، اگرچه خطر حملات عمدی مورد توجه قرار گرفته، بخش قابلتوجهی از اختلالات شبکه کابلهای زیرآبی همچنان به حوادث و آسیبهای غیرعمدی مربوط میشود.
برنامههای آوکوس با انتقاد پژوهشگران چینی روبهرو شد
بخش دیگری از مقاله پژوهشگران چینی به همکاری نظامی آوکوس میان استرالیا، بریتانیا و آمریکا اختصاص دارد. این پژوهشگران به توافقی در ماه مه اشاره کردهاند که هدف آن توسعه وسایل نقلیه زیرآبی بدون سرنشین برای حفاظت از زیرساختهای زیرآبی است.
این سامانهها علاوه بر حفاظت از زیرساختها میتوانند در عملیات نظارت، شناسایی و مقابله با زیردریاییها نیز مورد استفاده قرار گیرند. پژوهشگران چینی با انتقاد از این رویکرد گفتهاند که توسعه تجهیزات بدون سرنشین، تحت عنوان حفاظت از کابلهای زیردریایی، میتواند به ایجاد یک شبکه دائمی برای نظارت بر بستر دریا منجر شود.
به اعتقاد آنها، چنین شبکهای میتواند آگاهی از وضعیت زیر آب در نقاط مختلف جهان را افزایش دهد و در نهایت مزیتهای راهبردی نظامی در اعماق دریا ایجاد کند. آنها همچنین معتقدند وسایل نقلیه زیرآبی خودران دیگر صرفاً ابزارهایی برای شناسایی نیستند. به گفته این پژوهشگران، این سامانهها بهتدریج به سکوهای نظامی تبدیل میشوند که قادرند مأموریتهای پیچیده را با دخالت بسیار محدود انسان انجام دهند.
ناوگانهای آینده ممکن است هفتهها بهصورت خودکار فعالیت کنند
یکی از مهمترین نگرانیهای مطرحشده در این گزارش، نقش هوش مصنوعی در نسل آینده پهپادهای زیردریایی است. بر اساس این مقاله، پیشرفت هوش مصنوعی میتواند به پهپادهای زیرآبی آینده اجازه دهد برای چندین هفته در دریا فعالیت کنند. این سامانهها لزوماً مجبور نیستند در تمام مدت اطلاعات را بهصورت مداوم ارسال کنند یا از اپراتورهای انسانی فرمان دریافت کنند.
کاهش نیاز به ارتباط دائمی میتواند شناسایی این پهپادها را دشوارتر کند. در نتیجه، توانایی آنها برای انجام مأموریتهای طولانیمدت در محیط زیرآبی افزایش خواهد یافت. پژوهشگران همچنین سناریویی را مطرح کردهاند که در آن دهها یا حتی صدها وسیله نقلیه زیرآبی خودران بهصورت هماهنگ فعالیت کنند. آنها این گروههای هماهنگ را به نوعی «گله گرگهای زیرآبی» تشبیه کردهاند.
چنین ناوگانهایی میتوانند مسیرهای عبور کابلهای زیردریایی را زیر نظر بگیرند. آنها همچنین قادر خواهند بود عملیات جستوجو انجام دهند، در نقاط مختلف کمین کنند و با حسگرهای زیرآبی، شناورهای سطحی و پهپادهای هوایی همکاری داشته باشند.
در صورت تحقق این سناریو، عملیات نظامی دریایی میتواند وارد مرحله جدیدی شود. در این شرایط، بستر دریا تنها یک مسیر ارتباطی برای کابلهای حیاتی اینترنت جهان نخواهد بود، بلکه به یک فضای رقابتی مهم برای فعالیتهای اطلاعاتی و نظامی تبدیل میشود.
چرا امنیت کابلهای اینترنت جهان اهمیت دارد؟
کابلهای زیردریایی یکی از مهمترین زیرساختهای ارتباطی جهان محسوب میشوند. میلیاردها کاربر اینترنت بهطور مستقیم یا غیرمستقیم به این شبکه وابسته هستند. از انتقال اطلاعات و تماسهای بینالمللی گرفته تا خدمات ابری، تراکنشهای مالی و ارتباط میان مراکز داده، بخش بزرگی از اقتصاد دیجیتال به این کابلها وابسته است. به همین دلیل، هرگونه تهدید جدی علیه این زیرساخت میتواند فراتر از یک مشکل فنی ساده باشد.
هشدار پژوهشگران چینی نشان میدهد که افزایش توانایی پهپادهای زیرآبی میتواند معادلات امنیتی این شبکه را تغییر دهد. در عین حال، باید توجه داشت که طبق ارزیابیهای نهادهای تخصصی، خرابیهای تصادفی همچنان سهم اصلی را در آسیبهای واردشده به کابلهای زیردریایی دارند.
با توسعه فناوریهای خودران، رقابت کشورها برای نظارت و حفاظت از بستر دریا نیز احتمالاً افزایش خواهد یافت. در نهایت، آینده امنیت اینترنت جهان تا حد زیادی به توانایی کشورها برای حفاظت از زیرساختهایی بستگی دارد که در اعماق اقیانوسها قرار گرفتهاند؛ زیرساختهایی که اگرچه از چشم کاربران دور هستند، اما نقش مهمی در ارتباطات و اقتصاد جهانی ایفا میکنند.