از پیشرفتهای هوش مصنوعی گرفته تا خودروهای خودران و گسترش انرژیهای سبز، نوآوری با سرعتی بیسابقه در حال شتاب گرفتن است. هر روز در سراسر جهان ثبت اختراعها و فناوریهای جدیدی معرفی میشوند، اما تنها چند منطقه محدود هستند که از بقیه جلوتر حرکت میکنند.
شاخص جهانی نوآوری ۲۰۲۵ (GII) که توسط سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) منتشر شده، برترین کشورها و خوشههای شهری را که موتور محرک نوآوری و پیشرفت فناوری هستند، رتبهبندی میکند.
این ۱۰۰ قطب نوآوری، بر اساس عواملی مانند میزان سرمایهگذاری، سطح پذیرش فناوری و تأثیرات اجتماعیاقتصادی ارزیابی شدهاند و شهرهایی از سانفرانسیسکو تا شنژن را در بر میگیرند. این مراکز بیش از ۷۰ درصد از کل ثبت اختراعها و سرمایهگذاریهای خطرپذیر جهان را تولید میکنند. با این مقدمه، نگاهی میاندازیم به هفت شهر هوشمند و پیشرو جهان در سال ۲۰۲۵.
۱. زوریخ
موفقیت زوریخ بهعنوان یک شهر نوآور هوشمند، نتیجه رویکرد دقیق و برنامهریزیشده آن در مدیریت شهری است؛ رویکردی که در قالب استراتژی «Smart City Zürich» از سال ۲۰۱۸ اجرا میشود. این شهر از پلتفرمهای داده هوشمند برای پایش و بهبود ترافیک، مدیریت پسماند و خدمات عمومی استفاده میکند.
برنامههایی مانند Open Zurich با ترویج شفافیت دادهها برای عموم، همکاری میان دولت، استارتاپها و برنامهریزان شهری را تقویت میکنند. حملونقل و انرژی نیز بخشهای کلیدی این برنامه هستند.
اپلیکیشن ZVV اتوبوسها، قطارها و اسکوترهای برقی را در یک سیستم یکپارچه متصل میکند و رفتوآمد را ساده و کارآمد میسازد. گرمای هدررفته کارخانهها برای گرمایش و سرمایش مجدد استفاده میشود و ابزارهای دیجیتال مانند واقعیت افزوده و «دوقلوهای دیجیتال» به برنامهریزی ایمنتر و پایدارتر پروژههای ساختمانی کمک میکنند.
۲. اسلو
اسلو از سال ۲۰۱۹ جایگاه دوم خود را در شاخص شهرهای هوشمند حفظ کرده و به دلیل رهبری در توسعه شهری سبز و فراگیر، رتبه AAA را به دست آورده است. این شهر که در سال ۲۰۱۹ عنوان «پایتخت سبز اروپا» را کسب کرد، همچنان اهداف محیطزیستی بلندپروازانهای را دنبال میکند.
اسلو یکی از رهبران جهانی در حوزه حملونقل برقی است. در سال ۲۰۲۴، خودروهای برقی ۴۰ درصد از کل خودروهای شخصی و ۹۰ درصد از فروش خودروهای جدید را تشکیل دادند. برنامه FutureBuilt که بیش از یک دهه قدمت دارد و شامل ۵۰ پروژه است، معماری کمکربن و باکیفیت را در نزدیکی مراکز حملونقل عمومی ترویج میدهد.
بخش عمده انرژی تجدیدپذیر اسلو از نیروگاههای برقآبی تأمین میشود که حدود ۶۰ درصد مصرف کل شهر را پوشش میدهند. سیستم عوارض خودکار «Oslo Toll Ring» استفاده از خودروهای بدون آلایندگی را تشویق کرده و منابع مالی پروژههای حملونقل پایدار را فراهم میکند.
۳. ژنو
ژنو جایگاه خود را در شاخص شهرهای هوشمند ارتقا داده و با کسب رتبه AAA دیگر، جایگاه پیشتاز سوئیس در نوآوری شهری را تثبیت کرده است. این شهر از طریق پروژه Smart Canton از فناوریهای پیشرفته برای ایجاد زیرساختهای کارآمد استفاده میکند.
پایداری در مرکز پروژههای توسعه ژنو قرار دارد. ابتکار TetraEner با ترکیب بازسازی و ساختوساز جدید، استفاده حداکثری از انرژیهای تجدیدپذیر را ممکن میسازد. پروژه Geneva Lac Nations نیز ساختمانها را به یک شبکه هیدرولیکی متصل میکند که گرمایش، سرمایش و آب مورد نیاز فضاهای سبز را تأمین میکند.
ژنو همچنین از فناوری LoRaWAN برای پایش عوامل محیطی و بهینهسازی سیستمهای انرژی و حملونقل بهره میبرد. این شهر از نظر مشارکت عمومی، دسترسی به آموزش و فضاهای سبز رتبه بالایی دارد و الگویی پایدار برای شهروندان خود به شمار میرود.
۴. دبی
دبی در شاخص شهر هوشمند ۲۰۲۵ جهشی چشمگیر داشته و از رتبه دوازدهم به رتبه چهارم رسیده است؛ بزرگترین جهش در میان تمام شهرها. هدف این شهر تبدیل شدن به «شادترین و هوشمندترین شهر جهان» با تکیه بر فناوریهای پیشرفته و هوش مصنوعی است.
استراتژی هوشمند دبی بر شش محور بنا شده است: اقتصاد، زندگی، حکمرانی، محیط زیست، مردم و جابهجایی. سیستمهای ترافیکی مبتنی بر هوش مصنوعی با استفاده از هزاران حسگر و دوربین، تراکم ترافیک را تا ۲۰ درصد کاهش دادهاند. همزمان، سازمان راهها و حملونقل دبی چراغهای راهنمایی را بهصورت لحظهای مدیریت میکند.
دبی تمرکز ویژهای بر پایداری و نوآوری دارد. پروژههایی مانند شبکه هوشمند DEWA و Dubai Silicon Oasis بهرهوری انرژی را افزایش میدهند و از هدف امارات برای دستیابی به ۷۵ درصد انرژی پاک تا سال ۲۰۵۰ پشتیبانی میکنند.
۵. ابوظبی
ابوظبی نیز در شاخص شهر هوشمند ۲۰۲۵ از رتبه دهم به پنجم صعود کرده و گام مهمی در پیشرفت منطقه خاورمیانه برداشته است. پایتخت امارات پروژههای شهر هوشمند را برای بهبود زیرساختها، ارتقای پایداری و افزایش کیفیت خدمات عمومی توسعه میدهد.
پروژه شهر هوشمند زاید که در سال ۲۰۲۴ آغاز شد، یک برنامه پنجساله مبتنی بر هوش مصنوعی و اینترنت اشیا است. این طرح ابتدا با اجرای پروژههای آزمایشی در منطقه کورنیش، سیستمهای هوشمند ترافیک، روشنایی و پارکینگ را آزمایش میکند و سپس در سطح شهر گسترش مییابد.
پلتفرم TAMM صدها خدمت دولتی را در یک مرکز دیجیتال واحد تجمیع کرده و مصرف کاغذ را بیش از ۹۰ درصد کاهش داده است. این شهر همچنین استفاده از خودروهای برقی و هیبریدی را ترویج میکند و با توسعه شبکههای شارژ هوشمند، از هدف امارات برای دستیابی به کربن صفر تا سال ۲۰۵۰ حمایت میکند.
۶. لندن
لندن ابتکارات پیشگامی مانند عوارض ترافیکی، پرداخت بدون تماس و منطقه انتشار فوقپایین (ULEZ) را معرفی کرده که از ستونهای اصلی مدل شهری پایدار این شهر به شمار میروند.
تحول دیجیتال لندن با پروژه مشترک Transport for London و BAI Communications برجسته شده است. در این پروژه بیش از ۲ هزار کیلومتر کابلکشی در شبکه مترو انجام شده تا پوشش کامل 4G و 5G تا پایان سال ۲۰۲۵ در تمام ایستگاهها و تونلها فراهم شود.
پلتفرمهای داده باز لندن به استارتاپها و توسعهدهندگان امکان میدهند با استفاده از دادههای عمومی، راهکارهای واقعی خلق کنند. این ابتکارات شامل پارکینگ هوشمند، آزمایشهای شارژ خودروهای برقی و پایش محیطزیست برای کاهش ترافیک و افزایش پایداری است.
۷. کپنهاگ
کپنهاگ در رتبه هفتم شاخص شهر هوشمند ۲۰۲۵ قرار دارد. هدف این شهر برای تبدیل شدن به نخستین شهر کربنخنثی جهان تا سال ۲۰۲۵، که در سال ۲۰۰۹ تعیین شد، همچنان محور اصلی استراتژی شهری آن است.
رویکرد کپنهاگ بر سه اولویت تمرکز دارد: دستیابی به کربن خنثی، ترویج سبک زندگی شهری پایدار و رشد اقتصادی. این شهر به فرهنگ دوچرخهسواری خود مشهور است و ۶۲ درصد از ساکنان آن روزانه با دوچرخه رفتوآمد میکنند. شبکه مسیرهای دوچرخهسواری شهر بیش از ۴۰۰ کیلومتر طول دارد.
سرمایهگذاریهای گسترده در زیرساختهای هوشمند و طرح Copenhagen Connecting انتظار میرود حدود ۶۰۰ میلیون یورو منافع اجتماعیاقتصادی ایجاد کند و جایگاه این شهر را بهعنوان رهبر نوآوری پایدار تثبیت نماید.
جمعبندی
شاخص شهر هوشمند ۲۰۲۵ نشان میدهد که چگونه نوآوری، داده و پایداری در حال بازتعریف زندگی شهری در سراسر جهان هستند. از بهرهوری کمنظیر زوریخ تا رشد سریع دبی، هر یک از این شهرها رویکردی منحصربهفرد برای ارتقای کیفیت زندگی از طریق زیرساختهای هوشمند، انرژی پاک و خدمات مبتنی بر هوش مصنوعی ارائه میدهند.
با ادامه تحول فناوری، این شهرها بهعنوان الگوهای آینده شناخته میشوند و ثابت میکنند که شهر هوشمند تنها به معنای اتوماسیون نیست، بلکه ایجاد جوامعی سبزتر، ایمنتر و بههمپیوستهتر است.