شرکت سوئیسی اشتادلر (Stadler)، تولیدکننده تجهیزات ریلی، و شرکت حملونقل ARST در منطقه ساردینیای ایتالیا بهطور رسمی از برنامه توسعه نخستین قطار هیدروژنی جهان که بهطور اختصاصی برای خطوط ریلی باریکریل طراحی شده است، رونمایی کردند.
این پروژه نقطه عطفی در حملونقل ریلی پاک به شمار میرود و قرار است جایگزین لوکوموتیوهای دیزلی قدیمی شود؛ لوکوموتیوهایی که سالها به دلیل محدودیتهای فنی خطوط باریکریل همچنان مورد استفاده قرار میگرفتند.
بر اساس اعلام مسئولان پروژه، ورود ۱۰ قطار هیدروژنی به شبکه ریلی ساردینیا، سالانه بیش از ۲ هزار و ۱۰۰ تن دیاکسید کربن را در مقایسه با قطارهای دیزلی کاهش خواهد داد. این میزان کاهش آلایندگی تقریباً معادل انتشار کربن حاصل از حدود ۴۵۰ بار دور زدن کره زمین با خودرو عنوان شده است.
برنامهریزی شده است این قطارها از سال ۲۰۲۸ وارد ناوگان حملونقل مسافری شوند و در خطوط تحت مدیریت شرکت ARST شامل مسیرهای فرودگاه آلگرو – مامونتاناس، ساساری – آلگرو و ساساری – سورسو فعالیت کنند.
ساردینیا؛ پیشگام فناوری جدید ریلی
«باربارا مانکا»، وزیر حملونقل منطقه خودمختار ساردینیا، این پروژه را گامی مهم در توسعه فناوریهای نوین حملونقل دانست.
او گفت: “با راهاندازی نخستین قطار هیدروژنی که بهطور اختصاصی برای خطوط باریکریل طراحی شده است، ساردینیا بار دیگر جایگاه خود را بهعنوان پیشگام نوآوری فناوری در بخش حملونقل ثابت میکند. این نخستین قطار از نوع خود در جهان است که دقیقاً برای شرایطی مشابه شبکه ریلی ما طراحی شده و هدف آن تبدیل یک محدودیت به فرصتی بزرگ است.”
وی افزود: “قطارهای هیدروژنی که در خطوط شرکت ARST به کار گرفته خواهند شد، نمونهای درخشان برای حفاظت از محیط زیست، تقویت اقتصاد محلی و توسعه مهارتهای تخصصی در منطقه ما هستند.”
پایان وابستگی به موتورهای دیزلی
شبکههای ریلی باریکریل در مناطق مختلف ایتالیا سالها به موتورهای دیزلی وابسته بودند. دلیل اصلی این موضوع، ویژگیهای جغرافیایی این خطوط است؛ مسیرهایی با پیچهای بسیار تند و محدودیتهای سختگیرانه در وزن قطار که استفاده از قطارهای برقی سنگین را عملاً غیرممکن میکرد.
اما اکنون با توسعه قطار هیدروژنی اختصاصی برای این خطوط، این محدودیت قدیمی در حال برطرف شدن است. فناوری جدید به گونهای طراحی شده که بدون استفاده از سوختهای فسیلی، بتواند در مسیرهای باریک، پرپیچوخم و کوهستانی حرکت کند.
این تحول میتواند الگوی جدیدی برای بسیاری از خطوط ریلی قدیمی در اروپا باشد که تاکنون امکان برقیسازی آنها وجود نداشته است.
سامانه پیشرانه متفاوت
یکی از مهمترین ویژگیهای این قطار هیدروژنی، سامانه پیشرانه ویژه آن است.
در این طراحی، مخازن هیدروژن و سلولهای سوختی داخل یک واگن مرکزی موسوم به Power Pack قرار گرفتهاند. این واگن نقش یک واحد تولید انرژی متحرک را ایفا میکند و برق مورد نیاز باتریهای سامانه کشش الکتریکی قطار را در مسیرهای فاقد برق بالاسری تأمین میکند.
در واقع، سلولهای سوختی هیدروژن با تولید برق، باتریهای قطار را شارژ میکنند و انرژی لازم برای حرکت موتورهای الکتریکی را فراهم میسازند.
مزیت این سامانه آن است که هیچ آلاینده مستقیمی تولید نمیکند و تنها محصول جانبی واکنش هیدروژن، بخار آب است.
تولید هیدروژن با انرژی خورشیدی
یکی دیگر از ویژگیهای مهم این پروژه، نحوه تأمین سوخت است. هیدروژن مورد نیاز این قطار هیدروژنی بهصورت محلی و با استفاده از ۱۰۰ درصد انرژی خورشیدی تولید خواهد شد. به این ترتیب، چرخه تولید و مصرف انرژی کاملاً پاک خواهد بود.
در نتیجه، از مرحله تولید سوخت تا حرکت قطار، هیچ وابستگی مستقیمی به سوختهای فسیلی وجود نخواهد داشت و کل شبکه تنها بخار آب منتشر خواهد کرد.
این موضوع پروژه ساردینیا را به یکی از کاملترین نمونههای حملونقل بدون کربن در اروپا تبدیل میکند.
اشتادلر؛ تنها سازنده این فناوری در جهان
دکتر «آنسگار بروکمایر»، مدیر بازاریابی و فروش و قائممقام مدیرعامل گروه اشتادلر، اعلام کرد این شرکت در حال حاضر تنها تولیدکنندهای در جهان است که قطار هیدروژنی مخصوص خطوط باریکریل طراحی و تولید میکند.
او گفت: “اشتادلر تنها شرکت سازنده قطار در جهان است که قطارهای هیدروژنی ویژه خطوط باریکریل را طراحی و تولید میکند. ما همراه با شرکت ARST راهکاری توسعه دادهایم که سهمی واقعی در کاهش انتشار کربن در حملونقل ریلی خواهد داشت”
به گفته او، این فناوری میتواند مسیر تازهای برای نوسازی هزاران کیلومتر خطوط ریلی باریکریل در کشورهای مختلف جهان باز کند.
تجربهای متفاوت برای مسافران
ورود قطار هیدروژنی تنها به معنای کاهش آلایندگی نیست، بلکه تجربه سفر مسافران نیز به شکل محسوسی تغییر خواهد کرد.
برخلاف قطارهای دیزلی قدیمی که با لرزشهای شدید و صدای بلند موتور شناخته میشوند، مدلهای جدید بسیار آرامتر و کمصداتر خواهند بود.
همچنین این قطارها دارای ورودی همسطح با سکو هستند تا افراد دارای معلولیت، سالمندان و خانوادههایی که کالسکه کودک همراه دارند، راحتتر سوار شوند.
پنجرههای پانورامای بزرگ نیز برای نمایش بهتر مناظر طبیعی ساردینیا طراحی شدهاند تا سفر برای مسافران لذتبخشتر شود. فضای داخلی قطارها روشن، جادار و مجهز به سامانه تهویه مطبوع خواهد بود.
علاوه بر این، کارکنان قطار نیز از امکانات اختصاصی مانند ورودی جداگانه و سیستم کنترل مستقل دمای کابین بهرهمند خواهند شد.
سفارش ۱۰ قطار برای ساردینیا
بر اساس توافقی که در سال ۲۰۲۳ میان اشتادلر و شرکت ARST امضا شد، این شرکت سوئیسی در مجموع ۱۰ قطار هیدروژنی برای شبکه ریلی ساردینیا تولید خواهد کرد.
این پروژه بخشی از برنامه دولت ایتالیا برای کاهش انتشار کربن در خطوط ریلی منطقهای باریکریل به شمار میرود. هدف اصلی این طرح، حذف تدریجی لوکوموتیوهای دیزلی و جایگزینی آنها با سامانههای حملونقل پاک است.
سایر مناطق ایتالیا نیز در صف دریافت قطارهای جدید
اگرچه ساردینیا نخستین منطقهای است که این فناوری را به کار خواهد گرفت، اما سایر مناطق جنوب ایتالیا نیز در حال آمادهسازی برای استفاده از این قطار هیدروژنی هستند.
اشتادلر هماکنون در حال ساخت ۹ قطار مشابه برای شرکت Ferrovie della Calabria است. همچنین دو قطار دیگر نیز برای شبکه Ferrovia Circumetnea در جزیره سیسیل تولید میشود.
مدلهای ویژه سیسیل با سامانه کشش اختصاصی تنظیم شدهاند تا بتوانند از شیبهای تند دامنههای آتشفشان اتنا عبور کنند؛ موضوعی که نیازمند توان کششی بالاتر نسبت به قطارهای معمولی است.
آزمایشهای ایمنی پیش از آغاز فعالیت
پیش از ورود این قطارها به شبکه حملونقل عمومی، مجموعهای از آزمایشهای فنی، عملیاتی و ایمنی روی آنها انجام خواهد شد.
این آزمایشها با هدف اطمینان از رعایت کامل استانداردهای ملی ایتالیا و مقررات سازمان ANSFISA، نهاد مسئول ایمنی راهآهن و زیرساختهای جادهای و بزرگراهی این کشور، صورت میگیرد. تنها پس از دریافت تمامی مجوزهای لازم، این قطار هیدروژنی اجازه جابهجایی مسافران را خواهد داشت.
انقلابی آرام در خطوط ریلی اروپا
تمامی این ناوگان جدید در کارخانه اصلی اشتادلر در شهر بوسنانگ سوئیس در حال تولید است.
کارشناسان معتقدند توسعه این قطارها میتواند آغازگر تحولی بزرگ اما آرام در خطوط ریلی باریکریل اروپا باشد؛ مسیرهایی که سالها به دلیل محدودیتهای فنی از فناوریهای نوین حملونقل بیبهره مانده بودند.
اگر این پروژه مطابق برنامه پیش برود، قطار هیدروژنی میتواند به الگویی برای بسیاری از کشورهایی تبدیل شود که هنوز بخش قابل توجهی از شبکه ریلی آنها به موتورهای دیزلی وابسته است. در چنین شرایطی، استفاده از هیدروژن سبز و سامانههای پیشرانه پاک، نه تنها انتشار گازهای گلخانهای را کاهش میدهد، بلکه تجربه سفر را نیز برای میلیونها مسافر بهبود خواهد بخشید و گام مهمی در مسیر حملونقل پایدار جهانی خواهد بود.