در سال ۲۰۲۰، «کانیه وست» برای تولد «کیم کارداشیان» یک پیام هولوگرامی (آواتاری) از پدر فقید او، «راب کارداشیان»، هدیه داد. این نمایش عجیب در آن زمان شبیه نگاهی گذرا به آیندهای غریب و دیستوپیایی بود؛ آیندهای که به نظر میرسید فقط در دسترس ثروتمندان و افراد مشهور است.
اما حالا، به نظر میرسد موج فراگیر هوش مصنوعی در حال سوق دادن دنیای عمومی به همان مسیر است. یک شرکت نوپای هوش مصنوعی اخیراً با معرفی اپلیکیشنی که به کاربران اجازه میدهد آواتارهای دیجیتالی تعاملی از اعضای فوتشده خانواده بسازند، جنجال گستردهای در فضای آنلاین به راه انداخته است.
ساخت آواتارهای تعاملی
این استارتاپ مستقر در لسآنجلس با نام 2Wai زمانی بهسرعت وایرال شد که «کالوم وُرثی»، یکی از بنیانگذاران آن، ویدیوی تبلیغاتیای منتشر کرد که نحوه کار این فناوری را نشان میداد.
در این ویدیو، زنی باردار دیده میشود که از طریق تلفن همراهش با نسخه هوش مصنوعی مادر درگذشتهاش صحبت میکند. سپس ویدیو ۱۰ ماه جلو میرود و «مادربزرگِ هوش مصنوعی» را نشان میدهد که برای نوزاد، قصه شب میخواند.
در صحنهای دیگر، کودک که حالا پسری خردسال است، هنگام بازگشت از مدرسه بهطور عادی با این آواتار گفتوگو میکند.
ویدیو در نهایت با صحنهای به پایان میرسد که پسر، حالا در بزرگسالی، به مادربزرگ دیجیتالی میگوید که قرار است مادرِ یک نوه دیگر شود.
در پایان ویدیو جملهای دیده میشود: «با 2Wai، سه دقیقه میتواند برای همیشه ادامه پیدا کند.»
وُرثی همچنین گفته است که این شرکت در حال «ساخت یک آرشیو زنده از بشریت» از طریق شبکه اجتماعی مبتنی بر آواتار است. او نوشته: “اگر عزیزانی که از دست دادهایم بتوانند بخشی از آینده ما باشند، چه؟”
این اپلیکیشن که اکنون در اپ استور اپل در دسترس است، به کاربران اجازه میدهد چیزی بسازند که 2Wai آن را HoloAvatar مینامد. به گفته شرکت، این آواتارها «شبیه شما به نظر میرسند، مثل شما صحبت میکنند و حتی خاطرات مشترک دارند.»
وُرثی از کاربران خواسته نسخه آزمایشی برنامه را امتحان کنند و اعلام کرده نسخه اندروید بهزودی عرضه خواهد شد. این ایده بلافاصله با قسمت معروف سریال Black Mirror با عنوان Be Right Back (محصول ۲۰۱۳) مقایسه شد؛ اپیزودی که در آن زنی داغدیده از نسخه هوش مصنوعی شریک زندگی فوتشدهاش استفاده میکند. واکنش کاربران شبکههای اجتماعی بسیار تند بود.
بسیاری این ویدیو را «کابوسوار» و «شیطانی» توصیف کردند و برخی حتی گفتند چنین فناوریای باید «نابود شود».
تشدید بحثهای اخلاقی
منتقدان میگویند این ایده از مرزهای عاطفی عبور میکند و خطر آن وجود دارد که سوگواری واقعی با نوعی تسلی مصنوعی جایگزین شود.
نمایش شکلگیری پیوندی مادامالعمر میان یک کودک و نسخه هوش مصنوعی مادربزرگش، بیشترین واکنشهای منفی را برانگیخت. بسیاری پرسیدند آیا چنین فناوریای میتواند درک انسان از خاطره، دلبستگی و فقدان را دچار تحریف کند یا نه.
این موج انتقاد، نگرانیهای گستردهتری درباره مسیر آینده هوش مصنوعی را نیز دوباره زنده کرد. با واقعیتر شدن آواتارهای دیجیتال و پیشرفت سریع رباتیک، برخی کارشناسان هشدار میدهند که ساخت اندرویدهای فیزیکی از افراد فوتشده ممکن است در آیندهای نهچندان دور امکانپذیر شود.
چنین احتمالی پرسشهای عمیقتری درباره رضایت، هویت فردی و تجاریسازی غم و اندوه مطرح میکند. با وجود تمام انتقادها، این اپلیکیشن همچنان در حال جلب توجه است. ویدیوی تبلیغاتی آن در شبکه اجتماعی X (توییتر سابق) تاکنون بیش از ۴.۱ میلیون بازدید داشته است.
برخی کاربران از ایده حفظ صداها، خاطرات و داستانها استقبال کردهاند. اما بسیاری دیگر معتقدند این فناوری بیش از حد به علمی–تخیلیهای نگرانکننده نزدیک شده است.
شرکت 2Wai خود را بستری برای «میراث انسانی و روایت داستانها» معرفی میکند، در حالی که منتقدان آن را گامی به سوی آیندهای ناآرام و ترسناک میدانند. بحث درباره سوگ، حافظه و هوش مصنوعی اکنون با صدای بلندتری ادامه دارد و رشد سریع این شرکت نشان میدهد که این گفتوگو به این زودیها پایان نخواهد یافت.