اختلال نقص توجه و بیشفعالی (ADHD) یکی از شایعترین اختلالات عصبرشدی است که هم در کودکان و هم در بزرگسالان دیده میشود و طی دهههای اخیر روندی افزایشی در تشخیص آن گزارش شده است. این افزایش باعث شده بسیاری بپرسند: آیا واقعاً شیوع این اختلال بیشتر شده، یا فقط بهتر شناسایی میشود؟
ADHD چیست؟
مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا (CDC) ADHD را «یکی از شایعترین اختلالات عصبرشدی دوران کودکی» معرفی میکند. این اختلال معمولاً با سه دسته علامت شناخته میشود:
- بیتوجهی و مشکل در تمرکز
- بیشفعالی
- تکانشگری (رفتارهای ناگهانی و بدون فکر قبلی)
هرچند اغلب اختلال نقص توجه و بیشفعالی با کودکان مرتبط دانسته میشود، اما علائم آن میتواند تا بزرگسالی ادامه یابد و حتی برخی افراد نخستین تشخیص خود را در بزرگسالی دریافت میکنند.
آمار و شیوع ADHD
در کودکان
طبق دادههای «نظرسنجی ملی سلامت کودکان» در آمریکا، در حال حاضر نزدیک به شش میلیون کودک با ADHD زندگی میکنند؛ یعنی بیش از یک نفر از هر ۱۱ کودک. مطالعه «مصاحبه ملی سلامت» نشان میدهد که شیوع اختلال نقص توجه و بیشفعالی در کودکان ۴ تا ۱۷ ساله در دهه ۱۹۹۰ حدود ۶ درصد بود، اما تا سال ۲۰۱۶ این رقم به ۱۰ درصد رسید و همچنان رو به افزایش است.
در بزرگسالان
گرچه ADHD بیشتر با کودکان شناخته میشود، اما علائم آن میتواند در بزرگسالی نیز ادامه داشته باشد. تخمین زده میشود حدود ۱۰.۵ میلیون بزرگسال آمریکایی با ADHD زندگی میکنند.
مطالعهای که در نشریه JAMA منتشر شده نشان میدهد: میزان تشخیص ADHD در بزرگسالان اکنون چهار برابر کودکان است. شیوع آن بین سالهای ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۶ بیش از دو برابر شده و از ۰.۴۳ درصد به ۰.۹۶ درصد رسیده است.
برخی مطالعات حتی نرخهای بالاتری (بین ۲.۵ تا ۴.۴ درصد) را گزارش میکنند و نشان میدهند مردان بیشتر از زنان تشخیص میگیرند. با این حال، برخی پژوهشگران معتقدند ADHD در بزرگسالان همچنان کمتر از میزان واقعی تشخیص داده میشود.
چرا ADHD بیشتر تشخیص داده میشود؟
افزایش تشخیص الزاماً به این معنا نیست که خودِ اختلال شایعتر شده است. کارشناسان چند عامل را در این روند مؤثر میدانند:
۱. دسترسی بیشتر به خدمات سلامت
گسترش پوششهای بیمهای و خدمات درمانی باعث شده افراد بیشتری امکان ارزیابی و تشخیص داشته باشند.
۲. کاهش انگ اجتماعی
نگاه جامعه به سلامت روان تغییر کرده است. خانوادهها و افراد کمتر از گذشته از مراجعه به متخصصان هراس دارند.
۳. افزایش آگاهی عمومی
والدین، معلمان و پزشکان آشنایی بیشتری با علائم ADHD پیدا کردهاند، بنابراین موارد بیشتری شناسایی میشود.
۴. تغییر در تعریف
در گذشته، بیشتر کودکانی که بیشفعالی آشکار داشتند تشخیص میگرفتند. بعدها تعریف ADHD گسترش یافت و مشکلات مربوط به بیتوجهی نیز در معیارهای تشخیصی گنجانده شد. این موضوع بهویژه باعث شناسایی بیشتر دختران شد، زیرا آنها بیشتر علائم بیتوجهی دارند تا بیشفعالی.
به گفته دکتر برایان کوین کاونا، عصبروانشناس بالینی، در نسلهای گذشته بسیاری از کودکانی که امروز احتمالاً ADHD تشخیص داده میشدند، برچسبهای منفی میخوردند، تنبیه میشدند و درمان مناسب دریافت نمیکردند؛ موضوعی که پیامدهای تحصیلی و روانی نامطلوبی به همراه داشت.
تشخیص بهتر امروز:
- از سرزنش و انگ اجتماعی میکاهد
- توضیح عصبزیستی برای علائم ارائه میدهد
- خانوادهها را به مداخلات علمی و مؤثر هدایت میکند
علت ADHD چیست؟
علت دقیق هنوز مشخص نیست، اما پژوهشگران معتقدند ژنتیک نقش مهمی دارد. سایر عوامل احتمالی عبارتاند از:
- آسیبهای مغزی
- قرار گرفتن در معرض سموم محیطی مانند سرب
- مصرف الکل و دخانیات در دوران بارداری
- تولد زودرس
- وزن کم هنگام تولد
آیا ADHD بیشتشخیص داده میشود؟
برخی کارشناسان معتقدند در برخی مناطق ممکن است بیشتشخیص رخ دهد، اما در مناطقی که خدمات سلامت روان کافی وجود دارد، این مسئله نگرانی عمدهای محسوب نمیشود. در مجموع، بسیاری از متخصصان بر این باورند که افزایش تشخیص بیشتر ناشی از بهبود شناسایی و آگاهی است تا افزایش واقعی شیوع.
درمان
قابل مدیریت است. درمانها معمولاً شامل:
- دارودرمانی
- رواندرمانی (بهویژه درمان شناختی-رفتاری)
- آموزش مهارتهای اجرایی و مدیریت زمان
- حمایت تحصیلی و خانوادگی
مداخله زودهنگام میتواند کیفیت زندگی، عملکرد تحصیلی و شغلی و روابط اجتماعی را به طور چشمگیری بهبود دهد.
جمعبندی
افزایش تشخیص ADHD بازتابی از تحولات مهم در حوزه سلامت روان است. آگاهی بیشتر، کاهش انگ اجتماعی و گسترش تعریفهای تشخیصی باعث شده افراد بیشتری شناسایی شوند و کمک دریافت کنند. اگرچه هنوز پرسشهایی درباره میزان واقعی شیوع وجود دارد، اما آنچه روشن است این است که شناخت بهتر ADHD میتواند مسیر درمان و حمایت مؤثرتر را هموار کند.
دیدگاهتان را بنویسید